İştirak Nedir, Türleri Nelerdir?

İştirak, bir işletmenin başka bir işletmenin sermayesine katılarak yönetiminde ve denetiminde söz sahibi olması durumunu ifade eder. Ticari hayatta şirketlerin büyüme, pazar payını artırma ve rekabet gücünü yükseltme stratejilerinin başında gelen iştirak, hem sermaye hem de yönetimsel bağlar kurarak firmalara stratejik avantajlar sağlar. Uyumsoft’un KOBİ’ler için geliştirilen ticari yazılımı Girus Ticari, şirketlerin iştiraklerini etkin şekilde takip etmesini ve kayıt altına almasını sağlayan güçlü bir altyapı sunar. İşletmelerin finansal sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıyan bu kavram, muhasebe standartlarında da belirli kurallara tabidir.

İştirak Nedir?

İştirak, bir işletmenin diğer bir işletmenin yönetimine katılmak üzere, o işletmenin sermayesinin veya oy haklarının belirli bir oranına (%10 ile %50 arası) sahip olmasıdır. Bu kavram, iştirak ne demek diye merak edenler için genellikle kısa vadeli bir al-sat işleminden ziyade, uzun vadeli ve kalıcı bir ticari ilişkiyi temsil eder. Muhasebe literatüründe ve Tek Düzen Hesap Planı’nda, bir ortaklığın iştirak sayılabilmesi için edinilen hisse oranının yönetim kurulunda üye bulundurma veya şirket politikalarını belirleme gücünü vermesi gerekir. Şirketler, bu yöntemle hem kaynaklarını çeşitlendirir hem de faaliyet gösterdikleri sektör dışındaki alanlarda da varlık gösterme şansı yakalar.

İştirak Amacı Nedir?

Şirketlerin bir iştirak ilişkisine girmesindeki temel amaç, pazar hakimiyetini artırmak, hammadde kaynaklarına daha kolay erişmek veya dağıtım kanallarını kontrol altına almaktır. Bir iştirak şirketi ne demek sorusuyla da bağlantılı olan bu stratejik hedefler, firmaların tek başlarına ulaşamayacakları finansal ve operasyonel büyüklüğe ortaklıklar yoluyla ulaşmalarını sağlar. Ayrıca şirketler, iştirak kurarak risklerini dağıtabilir, vergi avantajlarından yararlanabilir ve teknoloji transferi gibi konularda birbirlerini destekleyebilirler. Özellikle grup şirketleri veya holdingleşme yolunda ilerleyen yapılar için iştirak kavramı, büyümenin en temel yapı taşlarından biridir.

İştirak Türleri Nelerdir?

İştirak türleri, ana şirketin diğer şirketteki sermaye katılım oranına, yönetimdeki etki gücüne ve ortaklığın hukuki niteliğine göre çeşitlilik gösterir. Farklı iştirakler, şirketin yatırım stratejisine ve yönetimde ne kadar söz sahibi olmak istediğine göre sınıflandırılır. Bu türlerin doğru analiz edilmesi, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi hem de finansal raporlamanın doğruluğu açısından kritiktir.

Bağlı Ortaklık Nedir?

Bağlı ortaklık, ana işletmenin bir başka işletmenin sermayesinin veya oy haklarının %50’sinden fazlasına sahip olması durumudur. Bağlı ortaklık, iştirak kavramından farklı olarak, ana şirketin yönetimde ve denetimde mutlak hakimiyet kurduğu bir yapıyı ifade eder. Burada ana şirket, bağlı ortaklığın finansal ve faaliyet politikalarını tek başına yönetme gücüne sahiptir.

Bağlı ortaklık ve iştirak farkı temel olarak sahiplik oranında ve yönetimdeki kontrol derecesinde ortaya çıkar. Bağlı ortaklık iştirak farkı incelendiğinde, %10 ile %50 arasındaki katılım oranı iştirak olarak tanımlanırken, %50’nin üzerindeki katılım oranı bağlı ortaklık statüsüne girer. Bu ayrım, finansal tabloların konsolidasyonunda ve vergilendirme süreçlerinde belirleyici bir rol oynar.

Bağımsız Ortaklık Nedir?

Bağımsız ortaklık veya finansal duran varlıklar kapsamında değerlendirilen yatırımlar, bir şirketin başka bir şirkette %10’un altında bir hisseye sahip olduğu, yönetimde söz sahibi olmadığı durumlardır. Bu modelde temel hedef, iştirak ilişkisindeki gibi yönetimsel kontrol veya stratejik ortaklık değil, genellikle temettü geliri elde etmek veya hisse değer artışından kazanç sağlamaktır. Şirketler, likidite fazlalarını değerlendirmek amacıyla borsada işlem gören veya görmeyen şirketlere bu oranda yatırım yapabilirler. Ancak bu tür yatırımlarda, yatırımcı şirketin diğer şirket üzerinde önemli bir etkisi bulunmaz.

Yatırım Amaçlı İştirak

Yatırım amaçlı iştirak, şirketin atıl fonlarını değerlendirmek, gelecekte stratejik bir ortaklığa dönüştürmek veya sektörel fırsatları yakalamak amacıyla yaptığı sermaye yatırımlarıdır. Bu tür bir iştirak modelinde şirket, sadece finansal getiriye odaklanabileceği gibi, ilerleyen dönemlerde hisse oranını artırarak yönetimde söz sahibi olmayı da hedefleyebilir. Özellikle gayrimenkul yatırım ortaklıkları veya girişim sermayesi şirketleri, portföylerini çeşitlendirmek için bu tür iştirak yöntemlerini sıklıkla kullanır.

Karşılıklı İştirak

Karşılıklı iştirak, iki işletmenin birbirlerinin sermayelerine karşılıklı olarak katıldıkları ve her iki şirketin de diğerinde pay sahibi olduğu özel bir durumdur. Türk Ticaret Kanunu’na göre, birbirlerinin hisselerine en az %25 oranında sahip olan şirketler "karşılıklı iştirak" içinde kabul edilir. Bu durum, şirketlerin yönetim kurullarının birbirine karşı sorumlu olmasına ve genel kurul toplantılarında oy haklarının kısıtlanmasına neden olabilir. Karşılıklı iştirak ilişkisi, şirketler arası bağları güçlendirse de şeffaflık ve denetim açısından karmaşık bir yapı oluşturabilir.

İştirakler Hesabı Nedir ve Hangi Amaçlarla Kullanılır?

İştirakler hesabı (242 nolu hesap), bir işletmenin başka bir işletmenin yönetimine katılmak üzere edindiği ve sermaye oranı %10 ile %50 arasında olan hisse senetlerinin veya ortaklık paylarının izlendiği hesaptır. Bu hesap, iştirak ilişkisinden doğan varlıkların Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde kayıt altına alınmasını sağlar. İşletmeler, bir başka şirkete ortak olduklarında, ödedikleri sermaye tutarını bu hesabın borç tarafına kaydederler. Eğer iştirak payı satılırsa veya ortaklık sona ererse, ilgili tutar hesabın alacak tarafına kaydedilerek kapatılır. Bu hesabın doğru tutulması, şirketin varlık yapısının ve uzun vadeli yatırımlarının bilançoda şeffaf bir şekilde görülmesi açısından zorunludur.

İştirak Kazançlarının Vergi İstisnası Nedir?

İştirak kazançları istisnası, kurumların tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılmaları karşılığında elde ettikleri kazançların (kar paylarının) kurumlar vergisinden muaf tutulmasıdır. Bu istisnanın temel amacı, aynı kazanç üzerinden mükerrer vergilendirmeyi önlemektir. Bir şirket, iştirak ettiği kurumdan temettü elde ettiğinde, bu kazanç zaten iştirak edilen kurumda vergilendirilmiş olduğu için, ana şirkette tekrar vergiye tabi tutulmaz. Bu uygulama, şirketlerin sermaye birikimini teşvik etmek ve şirketler arası fon akışını kolaylaştırmak amacıyla yasal düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. İştirak kazancında olduğu gibi diğer vergilerde de bazı istisnalar vardır bu süreçlerde fatura kesme süreçleri farklı işler, istisnalar ve fatura süreçleri ile ilgili detaylı bilgiye “İstisna Fatura Nedir?” içeriğimizden ulaşabilirsiniz.

İştirak Kazançlarının Muhasebeleştirilmesi

İştirak kazançlarının muhasebeleştirilmesi, temettü dağıtımı kararı alındığında ve tahsil edildiğinde yapılan yevmiye kayıtlarını kapsar. İştirak edilen şirket kar dağıtımı kararı aldığında, ana şirket bu geliri "640 İştiraklerden Temettü Gelirleri" hesabına alacak, "136 Diğer Çeşitli Alacaklar" hesabına borç kaydederek tahakkuk ettirir. Ödeme gerçekleştiğinde ise kasaya veya bankaya giren para borç kaydedilirken, alacaklar hesabı kapatılır. İştirak kazançlarının doğru muhasebeleştirilmesi, dönem sonu kar/zarar durumunun netleşmesi ve vergi beyannamelerinin doğru hazırlanması için büyük önem taşır. Hatalı kayıtlar, vergi cezalarına ve mali tablolarda tutarsızlıklara yol açabilir.

İş Süreçlerinde Dijital Çözüm: Uyumsoft

Uyumsoft, işletmelerin karmaşık iştirak yapılarını, finansal konsolidasyon süreçlerini ve muhasebe kayıtlarını hatasız yönetebilmeleri için gelişmiş dijital çözümler sunar. Geleneksel yöntemlerle takip edilmesi zor olan bağlı ortaklık ve iştirak ilişkileri, Uyumsoft’un bulut tabanlı ticari yazılımı ile mekan bağımsız yönetilebilir. Ayrıca Uyumsoft’un Ön Muhasebe Programı, mikro ve küçük ölçekli işletmelerin iştiraklerle ilgili finansal hareketlerini kolayca izlemesine olanak tanır. Böylece şirketler finansal yönetim süreçlerini daha sağlıklı şekilde yürütebilir.  İştirakçi ne demek sorusunun öznesi olan ortaklar veya yatırımcılar, Uyumsoft çözümleri ile nakit akışını, karlılık durumunu ve vergisel yükümlülükleri anlık olarak raporlayabilir. İşletmenizin finansal süreçlerini dijitalleştirerek hata payını sıfıra indirmek ve operasyonel verimliliği artırmak için Uyumsoft’un yeni nesil teknolojileriyle tanışın.