İstisna Fatura Nedir? Nasıl Kesilir?

İstisna fatura, Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu’nda belirtilen özel durumlar ve muafiyetler çerçevesinde, KDV hesaplanmadan veya sıfır KDV oranı ile düzenlenen resmi bir ticari belgedir. İstisna faturası, vergi mevzuatına uygun şekilde belirli mal ve hizmet satışlarında vergi yükünü kaldırmak amacıyla kullanılır. 

KDV Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanan bu işlem, hem satıcı hem de alıcı için vergisel yükümlülüklerin doğru yönetilmesi açısından kritiktir. Özellikle ihracat yapan, teşvik belgesine sahip olan veya özel antlaşmalarla ticaret yapan firmalar için istisna fatura düzenlemek günlük operasyonların vazgeçilmez bir parçasıdır. 

İşletmelerin faturalaşma süreçlerini dijitalleştiren Uyumsoft, e-Fatura çözümü ile bu karmaşık kod yapısına sahip faturaların saniyeler içinde hatasız oluşturulmasına olanak tanır. Bu içeriğimizde, istisna faturasının ne olduğundan kodlarına, hangi durumlarda kesildiğinden muhasebe kayıtlarına kadar merak edilen tüm detayları inceledik.

İstisna Fatura Nedir?

İstisna fatura, vergi kanunlarında açıkça belirtilen mal teslimi veya hizmet ifalarında, işlemin KDV’den müstesna tutulması sonucunda kesilen fatura türüdür. Normal şartlarda yapılan her ticari işlem KDV’ye tabiyken, kanun koyucunun belirlediği şartları taşıyan durumlarda KDV istisnası uygulanır. Bir işlemin istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için, o işlemin KDV Kanunu’nun 11, 13, 14, 15 veya 17. maddelerinde veya geçici maddelerde yer alan istisna hükümlerine girmesi gerekir. Bu faturalarda KDV tutarı "0" (sıfır) olarak gösterilir ve faturanın açıklama kısmına veya ilgili kod alanına işlemin hangi kanun maddesine dayandığı mutlaka yazılmalıdır.

İstisna Fatura Neden Kesilir?

İstisna faturası, devletin ekonomik politikaları gereği ihracatı desteklemek, yatırımları teşvik etmek, uluslararası taşımacılığı kolaylaştırmak veya diplomatik ilişkileri sürdürmek amacıyla vergi yükünü kaldırmak için kesilir. Ticari hayatta istisna faturası kesilmesinin temel amacı, belirli sektörlerin veya faaliyetlerin maliyetlerini düşürerek rekabet güçlerini artırmaktır.

Örneğin, bir malın yurt dışına satılması durumunda, o malın Türkiye içinde tüketilmeyeceği varsayıldığı için KDV tahsil edilmez. Bu durumda satıcı, alıcıdan KDV talep etmez ve bu durumu belgelemek için istisna faturası düzenler. Böylece hem uluslararası ticaretin önü açılır hem de vergi mükerrerliğinin önüne geçilmiş olur. Ayrıca bu belge bazı durumlarda alıcının vergi dairesinden aldığı ve KDV ödemeden mal alabileceğini gösteren belgeye istinaden bu faturaların kesildiği de belirtilmelidir.

İstisna Fatura Türleri Nelerdir?

Vergi kanunlarında tanımlanan istisna fatura türleri, ihracat, diplomatik ilişkiler, transit taşımacılık, serbest bölge faaliyetleri ve yatırım teşvikleri gibi farklı ticari kategorilere ayrılır. Her bir istisna fatura türü, farklı bir mevzuat maddesine ve farklı bir uygulama koduna sahiptir. İşletmelerin doğru istisna faturası düzenleyebilmesi için hangi türde işlem yaptıklarını bilmeleri şarttır. İstisna türleri aşağıdaki gibidir:

İhracat İstisnası (301 Kodlu İşlemler)

Türkiye sınırları dışındaki bir müşteriye yapılan mal satışlarında KDV hesaplanmaz ve bu işlem için ihracat istisnası kapsamında fatura düzenlenir. Bu faturalarda genellikle 301 istisna kodu kullanılır. Mal ihracatı yapan firmalar, gümrük beyannamesi ile tevsik edilen bu satışlar için istisna fatura keserek KDV iadesi talep etme hakkı da kazanabilirler.

Diplomatik İstisna

Yabancı devletlerin Türkiye’deki diplomatik temsilciliklerine veya konsolosluklarına yapılan satışlar, karşılıklılık ilkesi gereği KDV’den muaftır. Bu kurumlara kesilen istisna faturası, uluslararası anlaşmalar çerçevesinde vergi yükünden arındırılmıştır.

Transit ve Uluslararası Taşımacılık İstisnası

Yurt dışından Türkiye’ye, Türkiye’den yurt dışına veya Türkiye üzerinden transit geçen taşımacılık hizmetleri KDV istisnası kapsamındadır. Lojistik firmaları, bu hizmetleri için istisna fatura düzenleyerek faaliyetlerini vergisiz olarak faturalandırırlar.

Serbest Bölge İstisnası

Türkiye içinden serbest bölgelere yapılan mal teslimleri, ihracat hükmünde sayıldığı için KDV’den istisnadır. Bu bölgelere mal gönderen firmalar, işlemi istisna faturası ile belgelendirir ve KDV tahsilatı yapmazlar.

Yatırım Teşvik İstisnası

Devlet tarafından verilen Yatırım Teşvik Belgesi sahibi firmalara, belge kapsamındaki makine ve teçhizat teslimleri KDV’siz yapılır. Satıcı firma, alıcının teşvik belgesine istinaden istisna fatura düzenler ve bu sayede yatırımcının maliyeti düşürülmüş olur.

Diğer fatura türlerini incelemek için “Fatura Türleri Neler, Kaç Çeşit Fatura Var?” başlıklı içeriğimize göz atabilirsiniz.

Sıkça Karşılaşılan İstisna Faturası Kodları ve Anlamları

Faturalandırma süreçlerinde en sık kullanılan kodlar arasında 301 mal ihracatı ve tam istisna kapsamına girmeyen durumlar için kullanılan 351 kodu yer almaktadır. KDV istisna kodları, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından belirlenmiş olup, faturanın yasal geçerliliği için doğru seçilmelidir. Öne çıkan istisna fatura kodları ve anlamları şöyledir:

• 301 İstisna Kodu: Mal ihracatı (KDV Kanunu 11/1-a). En yaygın kullanılan istisna fatura kodudur.

• 302 İstisna Kodu: Hizmet ihracatı.

• 351 İstisna Kodu: 351 istisna olmayan diğer olarak adlandırılan bu kod, "İstisna Olmayan Diğer" durumlar için kullanılır. Kısmi istisna kapsamındaki işlemler veya özel bir kodu bulunmayan istisnalar için tercih edilir.

• 314 İstisna Kodu: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında makine ve teçhizat teslimleri.

Fatura kesiminde kullanılan diğer kodları daha detaylı incelemek için “e-Fatura Durum Kodu Nedir?” başlıklı içeriğimize bakabilirsiniz.

İstisna Fatura Ne Zaman Kesilir?

İstisna fatura, yapılan satış veya hizmet işleminin KDV Kanunu’nun ilgili maddelerinde yer alan muafiyet kapsamına girdiği ve malın teslim edildiği veya hizmetin tamamlandığı anda kesilmelidir. Zamanlama açısından standart faturalardan bir farkı bulunmamakla birlikte, dayanağının doğruluğu çok önemlidir. Örneğin, bir ihracat işleminde gümrük beyannamesinin açılması ve malın yurt dışı edilmesi süreciyle uyumlu olarak istisna faturası düzenlenmelidir. Eğer işlem KDV’den muaf değilse ve yanlışlıkla istisna fatura kesilirse, eksik ödenen vergi ve cezalarla karşılaşılabilir.

İstisna Fatura Nasıl Kesilir?

İstisna faturası, kullanılan ERP yazılımı veya entegratör sistemi üzerinden dijital ortamda hızlıca düzenlenir. Özellikle gelişmiş ERP sistemlerinde bu süreç, kullanıcı hatalarını önleyecek şekilde otomatize edilmiştir. İstisna faturası kesme adımları sistemin otomatik algılama yeteneği sayesinde şu şekilde gerçekleşir:

• Fatura oluşturma ekranında ilgili mal veya hizmet kalemleri girilir.

• ERP sisteminde fatura üzerinde KDV kodu "0" olarak seçilir.

• Sistem, GİB KDV kodu üzerinden faturanın istisna kapsamında olduğunu otomatik olarak algılar.

• Algılanan bu bilgi doğrultusunda e-Belge tipi, sistem tarafından kendiliğinden “İstisna” olarak oluşturulur.

• Gerekli durumlarda istisna gerekçesi açıklama alanına eklenir.

Böylece istisna faturası düzenlenirken manuel tür seçimi hatalarının önüne geçilir ve süreç çok daha hızlı tamamlanır.

İstisna Fatura Kesilmezse Ne Olur?

Mevzuata uygun olduğu halde istisna faturası kesilmezse ve normal KDV’li fatura düzenlenirse, alıcı firma haksız yere KDV ödemek zorunda kalır ve bu durum ticari anlaşmazlıklara yol açabilir. Daha da önemlisi, satıcı firma istisna fatura kesmesi gereken bir işlemde KDV tahsil ederse, bu vergiyi beyan etmek zorundadır. Ancak işlem aslında istisna kapsamındaysa, hem muhasebe kayıtlarında karmaşa oluşur hem de potansiyel KDV iadesi hakları kaybedilebilir. Ayrıca, vergi incelemelerinde işlemin mahiyetine uygun belge düzenlenmediği için usulsüzlük cezaları kesilebilir. Bu nedenle istisna faturası düzenlemek bir tercih değil, yasal bir zorunluluktur.

İstisna Faturası Keserken Nelere Dikkat Edilmelidir?

İstisna faturası keserken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, seçilen istisna kodunun yapılan işlemle tam uyumlu olması ve faturada KDV tutarının kesinlikle "0" olarak gösterilmesidir. Yanlış kod seçimi (örneğin 351 istisna kodu yerine 301 seçilmesi), GİB sistemlerinde uyumsuzluk yaratabilir. Ayrıca, eğer işlem Yatırım Teşvik Belgesi gibi bir belgeye dayanıyorsa, belgenin tarih ve sayısının faturada belirtilmesi gerekir. İstisna fatura düzenlerken alıcının vergi mükellefiyet durumu ve işlemin gerçekleştiği yer (yurt içi/yurt dışı/serbest bölge) titizlikle kontrol edilmelidir. İstisna faturası, sadece faturayı kesmekle bitmez; ilgili belgelerin (gümrük beyannamesi vb.) faturayla ilişkilendirilmesi de gereklidir.

İstisna Faturası Muhasebe Kaydı

İstisna faturası muhasebe kaydı yapılırken, satış tutarı ilgili gelir hesabına (600 veya 601) işlenir ancak 391 Hesaplanan KDV hesabı çalıştırılmaz. Bunun yerine, işlemin türüne göre KDV beyannamesinin ilgili satırlarında (Tam İstisna veya Kısmi İstisna bölümlerinde) beyan edilir. İstisna faturası muhasebeleştirilirken, faturanın altındaki istisna kodunun yevmiye kaydı açıklamalarında belirtilmesi, olası denetimlerde kolaylık sağlar. Doğru bir muhasebe kaydı, KDV iadesi süreçlerinin de hızlı sonuçlanmasını sağlar.

İstisna Faturalarınızı Uyumsoft e-Fatura uygulaması ile Düzenleyin

Uyumsoft e-Fatura platformu, güncel kod listeleri, otomatik doğrulama mekanizmaları ve kullanıcı dostu arayüzü sayesinde istisna fatura süreçlerini hatasız ve hızlı bir şekilde yönetmenizi sağlar. Karmaşık vergi kodları arasında kaybolmadan, mevzuata tam uyumlu istisna fatura kesmek Uyumsoft ile çok kolaydır. Sistem, istisna faturası oluştururken zorunlu alanları size hatırlatır ve hatalı gönderimlerin önüne geçer. Siz de Uyumsoft e-Fatura platformuyla, fatura düzenleme süreçlerinde faturalarınızı eksiksiz mevzuata uyumlu şekilde oluşturun.