Amortisman Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Amortisman, işletmelerin satın aldıkları ve bir yıldan fazla kullandıkları duran varlıkların, zamanla oluşan aşınma, yıpranma veya eskime paylarının maliyetten düşülerek gider yazılması işlemidir. İşletmelerin finansal sürdürülebilirliği ve vergi yönetimi açısından kritik bir öneme sahip olan bu süreç, varlıkların ekonomik ömrü boyunca maliyetlerinin sistematik bir şekilde dağıtılmasını sağlar. Uyumsoft, işletmelerin ve mali müşavirlerin bu karmaşık hesaplama süreçlerini mali müşavir yazılımı MüşavirPro ile dijital ortamda pratik bir şekilde yönetmelerine olanak tanır.

Amortisman Nedir ve Neden Önemlidir?

Amortisman, maddi duran varlıkların kullanıldıkları süre boyunca değer kaybetmelerinin muhasebeleştirilerek gider olarak kaydedilmesidir. Bir işletme, faaliyetlerini sürdürmek için bina, makine, demirbaş veya taşıt gibi varlıklar satın aldığında, bu varlıkların maliyetini doğrudan o yılın gideri olarak göstermez; bunun yerine maliyeti varlığın faydalı ömrüne yayar. Bu uygulamanın en temel önemi, işletmenin dönem kârının gerçeğe uygun olarak tespit edilmesini sağlaması ve vergi matrahının doğru hesaplanmasına yardımcı olmasıdır. Ayrıca, varlıkların yenilenmesi gerektiğinde işletmenin finansal yapısının bu yatırımı karşılayabilecek güçte olduğunun takibi açısından da büyük bir gerekliliktir. Amortisman nedir sorusunun cevabı, teknik olarak varlığın ekonomik değerinin zaman içinde finansal tablolara gider olarak yansıtılmasıdır.

Amortismanın İşletmelere Etkisi Nedir?

Amortismanın işletmelere temel etkisi, vergi yükünü yasal çerçevede azaltarak nakit akışını korumak ve bilançonun gerçekçi bir şekilde sunulmasını sağlamaktır. İşletmeler, amortisman gideri sayesinde elde ettikleri kârdan belirli bir payı düşerek daha az vergi ödeme imkanına kavuşur ve bu da şirket içinde otofinansman sağlar. Duran varlıkların zamanla değer yitirmesi işletme sermayesinde bir erimeye yol açabileceğinden, bu giderlerin ayrılması gelecekte yapılacak yeni yatırımlar için bir fon oluşturulmasına zemin hazırlar. Doğru yönetilen bir amortisman süreci, işletmenin varlık yönetimini güçlendirirken, yatırımcılar ve kredi kuruluşları için de şeffaf bir mali tablo sunar.

2026 Amortisman (Demirbaş) Sınırı Nedir?

2026 Amortisman sınırı, Vergi Usul Kanunu kapsamında her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen ve bir varlığın doğrudan gider mi yazılacağını yoksa aktife kaydedilip amortisman mı ayrılacağını belirleyen parasal eşiktir. Bu sınırın altındaki alımlar doğrudan gider olarak kaydedilebilirken, sınırı aşan iktisadi kıymetlerin aktifleştirilerek faydalı ömürleri boyunca itfa edilmesi zorunludur. Amortisman sınırı, küçük demirbaşların muhasebeleştirilmesinde kolaylık sağlarken, büyük yatırımların maliyetinin yıllara yayılmasını garanti altına alır. 2026 yılı için belirlenen bu tutar, enflasyon ve ekonomik koşullara göre güncellenmiş rakamları ifade eder.

2026 yılı için amortisman ayırma sınırı (demirbaş sınırı) 12.000 TL (KDV hariç) olarak belirlenmiştir. Vergi Usul Kanunu genel tebliğleri ile her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen bu tutar, iktisadi kıymetlerin doğrudan gider yazılıp yazılamayacağını tayin eder. Bedeli 12.000 TL’nin altında kalan demirbaş alımları, satın alındıkları yılda doğrudan gider kaydedilebilir. Ancak bu sınırı aşan ve işletmede bir yıldan fazla kullanılacak varlıkların aktife alınarak, faydalı ömürleri süresince amortisman yoluyla itfa edilmesi zorunludur. Bu sınırın takibi, işletmelerin vergi matrahının doğru hesaplanması ve mali tabloların tutarlılığı açısından kritiktir.

Amortisman Nasıl Hesaplanır?

Amortisman hesaplaması, varlığın maliyet bedeli, belirlenen ekonomik ömrü ve tercih edilen amortisman yöntemi temel alınarak yapılır. Hesaplama sürecinde öncelikle varlığın KDV hariç maliyet değeri tespit edilir ve ardından Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen faydalı ömür listelerine göre uygun oran seçilir. Amortisman hesaplama işlemi manuel yapılabileceği gibi, hata riskini ortadan kaldırmak için muhasebe yazılımları üzerinden otomatik olarak da gerçekleştirilebilir. İşletmenin tercih ettiği yönteme (normal veya azalan bakiyeler) göre yıllık ayrılacak tutar değişiklik gösterir ancak toplamda itfa edilecek tutar varlığın maliyetine eşittir. Amortisman, seçilen yöntemin matematiksel formülünün varlık değerine uygulanmasıyla elde edilir.

Amortisman Yöntemleri Nelerdir?

Amortisman yöntemleri, Vergi Usul Kanunu (VUK) tarafından belirlenen ve işletmelerin varlıklarını giderleştirirken kullanabilecekleri Normal (Eşit Tutarlı), Azalan Bakiyeler ve Fevkalade Amortisman olmak üzere üç ana sistemden oluşur. İşletmeler, varlıklarının niteliğine ve finansal stratejilerine göre bu yöntemlerden birini seçmekte özgürdür, ancak seçilen yöntemden dönmek veya değiştirmek belirli kurallara tabidir. Her yöntem, amortisman tutarının yıllara göre dağılımını farklı şekillerde etkiler.

Normal (Eşit Tutarlı) Amortisman Yöntemi

Normal amortisman yöntemi, duran varlığın maliyetinin faydalı ömrüne bölünerek her yıl eşit tutarlarda gider yazılması esasına dayanır. Bu yöntemde amortisman oranı, 1 rakamının faydalı ömre bölünmesiyle bulunur; örneğin faydalı ömrü 5 yıl olan bir demirbaş için bu oran %20’dir. Hesaplama sadeliği ve takibinin kolay olması nedeniyle işletmeler tarafından en sık tercih edilen yöntemdir. Her yıl aynı miktarda gider kaydedildiği için mali tablolarda istikrarlı bir gider akışı sağlar.

Azalan Bakiyeler (Hızlandırılmış Amortisman) Yöntemi

Azalan bakiyeler yöntemi, varlığın maliyeti üzerinden değil, her yılın başında kalan net defter değeri üzerinden hesaplama yapıldığı ve normal amortisman oranının iki katının uygulandığı yöntemdir. Hızlandırılmış amortisman hesaplama olarak da bilinen bu teknikte, varlığın alındığı ilk yıllarda daha yüksek tutarlarda, sonraki yıllarda ise azalan tutarlarda gider yazılır. Bu yöntem, teknolojisi hızlı eskiyen veya ilk yıllarda verimi yüksek olan varlıklar için vergi ertelemesi avantajı sağladığından tercih edilir. Ancak uygulanacak oran %50’yi geçemez.

Fevkalade Amortisman Yöntemi

Fevkalade amortisman yöntemi, yangın, deprem, sel gibi doğal afetler veya teknolojik gelişmeler nedeniyle varlıkların değerinde meydana gelen olağanüstü kayıplar durumunda uygulanan özel bir yöntemdir. İşletmelerin kendi inisiyatifiyle değil, ilgili idareye başvurarak alınan özel izinle uygulanabilir. Bu yöntem, işletmelerin beklenmedik durumlarda karşılaştıkları büyük değer kayıplarını telafi etmelerine olanak tanır.

Amortisman Ayırma Koşulları Nedir?

Amortisman ayırma koşulları, bir iktisadi kıymetin işletmede bir yıldan fazla kullanılması, yıpranmaya veya aşınmaya maruz kalması ve değerinin yasal sınırın üzerinde olmasıdır. Varlığın işletme envanterine dahil olması ve kullanıma hazır halde bulunması, amortisman ayrılabilmesi için zorunlu bir ön şarttır. Henüz işletmeye girmemiş veya kullanılmaya başlanmamış yatırımlar için bu işlem yapılamaz. Ayrıca, boş arsa ve araziler gibi zamanla yıpranmayan varlıklar için bu gider türü uygulanamaz.

Amortisman Süresi Ne Demek?

Amortisman süresi, bir duran varlığın işletmede ekonomik değer yaratarak kullanılabileceği varsayılan yıl sayısını ifade eder. Bu süre, işletmeler tarafından keyfi olarak değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan tebliğlerdeki listelere göre belirlenir. Örneğin, bir bina amortisman süresi ile bir bilgisayar amortisman süresi birbirinden farklıdır çünkü bu varlıkların ekonomik ömürleri ve yıpranma hızları aynı değildir. Sürenin doğru tespiti, yıllık ayrılacak gider payının ve amortisman oranının belirlenmesinde temel faktördür.

Birikmiş Amortisman Nedir?

Birikmiş amortisman, bir duran varlığın satın alındığı tarihten itibaren ayrılan yıllık amortisman paylarının toplamını gösteren ve bilançoda varlığın değerini düzenleyici rol oynayan bir hesaptır. Varlığın brüt değerinden birikmiş amortisman nedir sorusuna konu olan bu tutar düşüldüğünde, varlığın o anki net defter değeri (net bilanço değeri) bulunur. Muhasebe kayıtlarında 257 muhasebe kodu (Birikmiş Amortismanlar Hesabı) ile takip edilir ve pasif karakterli bir aktif hesap olduğu için alacak bakiyesi verir. Bu hesap, varlığın ne kadarının giderleştirildiğini net bir şekilde gösterir.

Birikmiş Amortismanlar Hesabı Nasıl Yapılır?

Birikmiş amortismanlar hesabı, varlığın aktife girdiği yıldan itibaren her yıl hesaplanan amortisman giderlerinin kümülatif olarak toplanmasıyla yapılır. Her yıl ayrılan pay, bir önceki yılların toplamına eklenerek birikmiş amortisman kodu olan 257 nolu hesapta izlenir. Varlığın faydalı ömrü tamamlandığında, birikmiş amortisman tutarı varlığın maliyet bedeline eşitlenir (hurda değeri yoksa). Bu hesaplama, varlığın satışı veya devri sırasında oluşacak kâr veya zararın tespiti için de kritik öneme sahiptir. Birikmiş amortisman hesabı yaparken kullanılan yöntemler şunlardır:

1. Doğrusal Yöntem

Doğrusal yöntemde hesaplama, varlığın maliyet bedelinin faydalı ömre bölünmesiyle her yıl sabit bir tutar olarak gerçekleştirilir. Amortisman hesaplama örnekleri incelendiğinde, 100.000 TL değerindeki bir makine için 5 yıl ömür biçildiyse, her yıl 20.000 TL amortisman ayrılır. Bu tutar her yıl birikmiş amortisman hesabına eklenir ve 5. yılın sonunda birikmiş tutar 100.000 TL'ye ulaşır.

2. Çift Azalan Bakiye Yöntemi

Çift azalan bakiye yönteminde hesaplama, net defter değeri üzerinden normal oranın iki katı alınarak yapılır. Örneğin, %20 normal orana sahip bir varlık için bu yöntemde %40 oranı kullanılır. İlk yıl 100.000 TL üzerinden %40 yani 40.000 TL ayrılırken, ikinci yıl kalan 60.000 TL üzerinden %40 hesaplanarak 24.000 TL amortisman ayrılır. Son yılda ise kalan bakiye tamamen itfa edilerek hesap kapatılır.

Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler İçin Finansal Verilerinizi Uyumsoft’la Yönetin

Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ) için finansal süreçlerin yönetimi, Uyumsoft’un sunduğu yenilikçi teknolojilerle artık çok daha hızlı, güvenli ve verimlidir. Amortisman takibinden e-Fatura işlemlerine, stok yönetiminden genel muhasebe süreçlerine kadar tüm ihtiyaçlarınızı Uyumsoft MüşavirPro gibi entegre çözümlerle tek bir platformdan yönetebilirsiniz. İşletmenizin mali sağlığını korumak, yasal mevzuatlara tam uyum sağlamak ve amortisman gibi karmaşık hesaplamaları hatasız gerçekleştirmek için Uyumsoft’un uzmanlığından yararlanabilirsiniz. Dijital dönüşüm yolculuğunuzda Uyumsoft, iş yükünüzü hafifletirken verimliliğinizi artırır.