Çalınan Malların Muhasebeleştirilmesi

Çalınan malların muhasebeleştirilmesi, vergi mevzuatı açısından "zayi olan mal" kapsamında değerlendirildiğinden indirilen KDV'nin iptalini gerektirir ve doğrudan gider olarak yazılamaz. İşletmelerde meydana gelen hırsızlık olayları sonucunda kaybolan emtia veya iktisadi kıymetlerin ticari kazancın tespitinde zarar kaydedilmesi mümkün değildir. Bu süreçte KDV Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu hükümleri doğrultusunda hırsızlık olayının polis veya jandarma tutanağı, soruşturma evrakı ve varsa mahkeme belgeleriyle kayıt altına alınması, stok çıkışının dayanağının oluşturulması ve olayın vergi incelemelerinde ispatlanabilmesi açısından önem taşır. 

Çalınan Mal Vergi Mevzuatında Ne Anlama Gelir?

Çalınan mal, vergi mevzuatı uygulamalarında 3065 sayılı KDV Kanunu uyarınca zayi olan mal olarak kabul edilir. İşletme bünyesindeki emtianın hırsızlık sonucu kaybolması, fiilen işletmeden çıkması veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda Hırsızlık olayının vergilendirme ve muhasebe açısından muteber sayılması için resmi makamlarca belgelenmesi şarttır. 

Kolluk kuvvetleri tarafından düzenlenen karakol tutanağı veya savcılık takipsizlik/iddianame belgeleri ispatın temelini oluşturur. Yeterli belgelerle açıklanamayan stok eksiklikleri, vergi incelemelerinde kayıt dışı satış şüphesi doğurabilir ve cezalı tarhiyat riskine yol açabilir. 

Çalınan Malın KDV'si Ne Olur?

Çalınan malın temininde ödenen KDV, 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 30/(c) maddesi gereğince indirim konusu yapılamaz. Söz konusu madde hükmüne göre, zayi olan malların alış belgelerinde gösterilen KDV’nin mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’den indirim konusu yapılamaz.

KDV indirim iptali süreçlerinde dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

• İndirim İptali Uygulaması: Malın satın alınması sırasında indirim konusu yapılan KDV tutarı, çalınma olayının gerçekleştiği veya tespit edildiği vergilendirme döneminde düzeltilmelidir.

• Beyanname Düzeltmesi: İptal edilecek KDV tutarı, ilgili döneme ait KDV1 Beyannamesinin "İlave Edilecek KDV" satırına eklenerek indirim hesaplarından çıkarılır.

• Mücbir Sebep İstisnası: Deprem, sel felaketi ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca yangın sebebiyle mücbir sebep ilan edilen yerlerdeki yangınlar sonucu zayi olan malların KDV indirimi korunur. Hırsızlık olayları bu mücbir sebep istisnaları kapsamında yer almadığı için KDV indirimi imkanı sunmaz.

• KKEG Niteliği: İndirimi iptal edilerek hesaplanan KDV'ye dahil edilen bu tutar, vergi matrahının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) olarak dikkate alınır.

Çalınan Mal Gider Olarak Yazılabilir mi?

Çalınan malın maliyet bedeli ve bu mala ilişkin yüklenilen KDV tutarı vergi matrahından gider olarak düşülemez. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesinde ticari kazancın tespitinde indirilecek giderler sınırlı sayıda sayılmış olup, hırsızlık sonucu doğan kayıplar bu listede yer almamaktadır.

Gelir İdaresi Başkanlığının ilgili özelgeleri doğrultusunda, çalınan emtia bedelinin kurumlar vergisi matrahı veya ticari kazanç tespiti sırasında doğrudan zarar yazılması mevzuata aykırıdır. Bu nedenle, çalınan malın alış maliyeti ile indirim hesaplarından çıkarılan KDV tutarının toplamı kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) niteliğindedir.

Çalınan Malların Muhasebe Kaydı

Çalınan ticari malların stok hesaplarından çıkarılması ve ilgili KDV düzeltmesinin yapılması için bir yevmiye gereklidir. Bu işlemde malın maliyet bedeli ve yüklenilen KDV tutarı KKEG hesabına aktarılırken, stok hesabı ve KDV hesabı alacaklandırılır.

Örnek yevmiye kaydı şu şekildedir:

Özel Durumlar

Çalınan malların muhasebeleştirilmesinde mülkiyet devri, sigorta tazminatı ve varlık türü gibi parametrelere bağlı olarak farklı özel durumlar ortaya çıkar.

Nakliye ve Kargo Sırasında Çalınan Mallar

Nakliye sırasında meydana gelen hırsızlıklarda malın mülkiyeti, teslim ve riskin geçiş şartları ile taşıyıcı firmanın sorumluluğu birlikte değerlendirilmelidir. Taşıyıcıdan veya sigorta şirketinden tahsil edilen tazminatlar ise ayrıca gelir olarak kaydedilir. 

Sigorta Tazminatı Alınması

Çalınan malın sigortalı olması halinde, sigorta şirketinden tahsil edilen tazminat ilgili dönemde gelir olarak kaydedilir. Tazminat tutarının malın kayıtlı değerini aşması durumunda, aşan kısım da vergiye tabi gelir niteliğindedir. Sigorta tazminatı bir mal teslimi veya hizmet ifasının karşılığı olmadığından tazminat tutarı üzerinden KDV hesaplanmaz. Bununla birlikte, çalınan malın maliyeti ve bu mala ilişkin indirim hesaplarından çıkarılan KDV, kanunen kabul edilmeyen gider niteliğini korur. 

Çalınan Malın Sonradan Bulunması

Çalınan malın sonradan bulunması halinde, daha önce yapılan stok ve KDV kayıtlarının malın bulunduğu dönem ve olayın özellikleri dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerekir. 

Çalınan Sabit Kıymetler (ATİK) ve 7104 Sayılı Kanun Farkı

Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (ATİK) çalınması durumunda ticari mallardan farklı bir KDV kuralı uygulanır. 7104 sayılı Kanun ile KDV Kanunu'nun 30/(c) maddesinde yapılan düzenlemeye göre: 

• Faydalı Ömrünü Tamamlayan ATİK'ler: Vergi Usul Kanunu'na göre faydalı ömrünü tamamladıktan sonra çalınan sabit kıymetler için KDV indirim iptali veya düzeltmesi yapılmaz.

• Faydalı Ömrünü Tamamlamayan ATİK'ler: Faydalı ömrü dolmadan çalınan sabit kıymetlerde, yalnızca faydalı ömrün henüz kullanılmamış süresine isabet eden KDV tutarı indirim hesaplarından çıkarılarak "İlave Edilecek KDV" olarak beyan edilir.

Çalınan malların muhasebe süreçlerinde yapılan hatalar, vergi incelemelerinde cezalı tarhiyat riskini artırır. Hırsızlığa konu emtianın zayi mal kapsamında değerlendirilmesi, KDV 30/(c) uyarınca indirim iptalinin yapılması ve maliyet tutarlarının KKEG olarak işlenmesi mevzuat uyumu açısından zorunludur. İşletmenizin e-Defter ve genel muhasebe süreçlerini hatasız yönetmek, KDV düzeltmelerini ve yevmiye kayıtlarını mevzuata tam uyumlu şekilde tamamlamak için Uyumsoft’un sunduğu müşavir yazılımı MüşavirPro+ çözümü, hırsızlık ve zaiyat gibi özel durumlara ait yevmiye kayıtlarının ve vergi düzeltmelerinin mevzuata uygun şekilde e-Defter sistemine aktarılmasını kolaylaştırır.